Terug

Verhaal

Borderline en dissociatie

Vandaag ga ik het hebben over dissociatieve klachten, wat deze klachten precies zijn, waarom en wanneer het zich voordoet, mijn eigen ervaringen met dissociatieve klachten en hoe ik hier persoonlijk mee omga. Ik vind het een belangrijk en interessant onderwerp om over te schrijven, omdat het een veel voorkomend symptoom is bij mensen met borderline, maar dit naar mijn idee niet vaak bekend is of benoemd wordt.

Wat zijn dissociatieve klachten?

Om te beginnen is het handig om uit te leggen wat dissociatieve klachten zijn en wat het inhoudt. Het woord dissociëren komt van het Latijnse dissociare, wat ontkoppelen of scheiden betekend. Heel letterlijk genomen is dat precies wat er gebeurt tijdens dissociatie. Het is een beschermingsreactie van de hersenen waarbij gevoelens, waarnemingen en/of gedachten tijdelijk losgekoppeld zijn van het (lichaams)bewustzijn. Dit kan beangstigend klinken, maar kent ook vormen die alle mensen waarschijnlijk wel bekend voorkomen. Denk aan dagdromen wanneer je verveelt, vermoeid of juist geïnspireerd bent of een zogeheten hyperfocus waarbij de tijd voorbij lijkt te vliegen en je compleet opgaat in een taak. Dit zijn voorbeelden van dissociatieve absorptie die niet schadelijk zijn. Dissociatie kan bij traumatische gebeurtenissen of stressvolle situaties werken als een beschermingsmechanisme. Het kan bijvoorbeeld optreden bij heftige emoties, lichamelijke pijn of stressvolle situaties. Wat er gebeurt is dat het brein bepaalde gevoelens of waarnemingen niet meer volledig verbindt aan het bewustzijn, omdat deze te groot, heftig of zwaar zijn om te kunnen dragen. Je wordt door je brein in bescherming genomen voor de heftigheid van de situatie. Op zichzelf is dissociatie dus eigenlijk een heel nuttige functie, maar kan het een belemmering vormen wanneer het zich te vaak voordoet of op momenten waarop het eigenlijk niet nodig is.

Hoe zien dissociatieve klachten eruit?

Dissociatieve klachten kunnen zich in verschillende manieren uiten. Namelijk in depersonalisatie, derealisatie, somaforme dissociatie en dissociatieve amnesie. Bij depersonalisatie voelt het alsof je gevoel gescheiden is van je lichaam. Je lichaam kan vreemd, vervormd of onwerkelijk voelen. Sommige mensen beschrijven het alsof je jezelf van een afstand ziet en je eigen gedachten niet van jouvoelen. Bij derealisatie ervaar je de wereld om je heen anders en kan je je vervreemd voelen. De wereld kan wazig, mistig of onwerkelijk aanvoelen alsof je in een droom zit. Hierdoor kunnen dingen fysiek anders anders lijken of aanvoelen. Vaak verandert je tijdsbeleving en lijkt de tijd sneller of juist langzamer te gaan. Tijdens een somatoforme dissociatie ervaar je lichamelijke symptomen, terwijl er lichamelijk gezien niets mis is. Mensen kunnen een verdoofd gevoel ervaren, tintelingen voelen, verschillen ervaren tussen warm en kou, moeite hebben met bewegen of spreken, zien, horen of voelen. Bij dissociatieve amnesie vergeet je belangrijke informatie of bepaalde herinneringen uit je leven. In de meeste gevallen is dit dissociatieve geheugenverlies kort van kracht en is er een duidelijke link met een gebeurtenis waardoor het is ontstaan. De vergeten informatie en herinneringen kunnen ook weer terugkomen doordat je bepaalde associaties maakt in bijvoorbeeld je omgeving of tijdens gesprekken.

Terwijl ik dit schrijf, kan ik mij voorstellen dat dit misschien bang maakt of angstige gevoelens kan oproepen. Goed om te weten is daarom dat dissociatieve klachten vaak niet lang duren en vanzelf weer overgaan. Er zijn verschillende methodes om hier mee om te gaan, daarover verder in dit artikel meer.

Mijn eigen ervaring

Als ik mensen probeer uit te leggen hoe ik mijn dissociatieve klachten ervaar, maak ik vaak de vergelijking met een stoppenkast die doorslaat. Ik ervaar op dat moment te veel stress, emoties of prikkels. Mijn 'interne stoppenkast' raakt overbelast waardoor de stoppen doorschieten en ik begin te dissociëren. Voor mij voelt dit alsof ik verdoofd ben en mijn tijdsbesef verandert, alsof ik constant een paar seconden achterloop op de realiteit en de wereld niet echt is. Mijn huis komt mij bijvoorbeeld wel bekend voor, maar voelt niet aan als de veilige, behaaglijke plek die het normaalgesproken is. Gekscherend leg ik deze momenten van dissociatie achteraf vaak uit als 'het licht stond wel aan, maar er was niemand thuis'. Dit omdat ik vaak simpele taken niet begrijp of kan uitvoeren, omdat bewegen of praten mij op sommige momenten niet goed lukt.

De eerste periode waarin ik voor het eerst dissociatieve klachten ervaarde, vond ik ontzettend beangstigend. Vooral omdat mij nooit was verteld dat dit een symptoom van borderline is. Ik was bang dat ik gek werd of misschien wel doordraaide. Gelukkig kreeg ik er met de tijd steeds meer grip op doordat mijn psycholoog uitlegde wat het inhoudt en waarom het gebeurt. Inmiddels herken ik bepaalde triggers. Ik heb sneller last van dissociatieve klachten wanneer ik slecht heb geslapen, wanneer ik een drukke dag heb gehad of ik niet genoeg tijd voor mezelf heb genomen. Een aantal duidelijke triggers voor mij zijn bijvoorbeeld een schreeuwende mannenstem, een onverwachtse aanraking of een plotseling hard geluid. Doordat ik nu weet wat mijn triggers zijn en wanneer deze sneller een probleem vormen, kan ik hier rekening mee houden. Daarnaast voel ik de klachten steeds beter aankomen en signaleert mijn hulphond aankomende momenten van dissociatie, waardoor ik kan ingrijpen.

Omgaan met dissociatieve klachten

Voordat je weet hoe je kunt om je dissociatieve klachten, is het helpend om eerst een duidelijk beeld te hebben hoe deze klachten er voor jou eruitzien. Probeer voor jezelf na te gaan wat je ervaart tijdens dissociatieve klachten en hoe de overgang van je goed voelen naar dissociatie verloopt. Zijn er specifieke triggers die de klachten veroorzaken zoals bepaalde geluiden of geuren? Als je het lastig vindt om dit uit te zoeken, zou je een naaste kunnen vragen wat hen opvalt op momenten dat jij deze klachten ervaart. Zelf heb ik bijvoorbeeld mijn psycholoog gevraagd of zij op het moment waarin ik dissocieerde dit te observeren. Als ik me daarna weer beter voelde, vertelde zij mij wat zij aan mij kon merken en zien. Hierdoor weet ik nu dat ik met mijn voeten en benen begin wiebelen als ik begin te dissociëren, iets wat ik zelf niet door had.

Als je dissociatieve klachten ervaart, kan het contact met het hier en nu heel ver weg voelen. Het kan erg helpend zijn om je zintuigen te gebruiken om uit je hoofd te komen. Probeer bijvoorbeeld dingen te identificeren en te benoemen. Probeer om je heen te kijken en op zoek te gaan naar vijf dingen die je kunt zien, vier die je kunt aanraken, drie die je kunt horen, twee die je kunt ruiken en één die je kunt proeven.

Je kunt ook hulpmiddelen gebruiken om je zintuigen te prikkelen. Zelf vind ik het erg prettig om mijn handen te bewegen door middel van een fidget toy of stressbal, diepe druk te voelen van een verzwaringsdeken of mijn hulphond die op mijn schoot komt liggen, een koelelement uit de koelkast of vriezer vast te houden of om hele zure snoepjes te eten.

Een tip die ik met moeite geef, omdat ik hem zelf enorm lastig vind toe te passen, maar toegegeven: voor mij het meest helpend, is in beweging komen. Bij het idee van 'in beweging komen', denk ik altijd aan grote opgaves, bijvoorbeeld om direct een wandeling moeten maken. Maar beweging kan ook iets kleins zijn, voel bewust je eigen lichaam en probeer eerst eens op te staan. Vanuit kleine stapjes kun je beter ervaren wat goed voelt in plaats van direct een grote stap te nemen wat misschien nog te veel gevraagd is.

Tot slot heb ik voor mijzelf een aantal handige snelkoppelingen op mijn mobiel aangemaakt. Ik weet van mezelf dat ik de wereld lastig te begrijpen vindt wanneer ik dissocieer, en ik bepaalde taken hierdoor niet goed kan uitvoeren. Ik kan het dan lastig vinden om mijn signaleringsplan te lezen of om het telefoonnummer van mijn begeleiding of crisisdienst te vinden. Hiervoor heb ik snelkoppelingen en acties aangemaakt zoals 'open signaleringsplan en lees voor', 'bel begeleiding' of 'bel crisisdienst'. Zo zijn mijn 'hulptroepen' toegankelijk met één klik op de knop zonder dat ik veel hoef na te denken of te zoeken.

Ik hoop dat je, voor als het je nog onbekend was, een beeld hebt bij wat dissociatieve klachten zijn, hoe ze eruit kunnen zien en hoe je er mee om kunt gaan.

Tot snel!

Diede


 

Geen reacties gevonden..