Dissociatie komt veel voor bij mensen met borderline en hangt samen met meer risico op suïcidaliteit en zelfbeschadiging. Anne Krause-Utz, dialectich gedragstherapeut en onderzoeker aan de Universiteit Leiden, schreef een boek voor behandelaars, onderzoekers, en studenten die het fenomeen beter willen begrijpen en herkennen.

"Bij borderline wordt dissociatie vaak gezien als een bijeffect van stress en wordt het vaak direct gelinkt aan trauma, maar er kunnen veel meer oorzaken zijn", vertelt Krause in een interview met de Universiteit Leiden. "Uit steeds meer onderzoek blijkt dat als dissociatie niet op tijd wordt herkend en niet goed wordt behandeld, de ernst van de borderline-klachten kan toenemen."

Toch kan dissociatie ook nuttig zijn, vult Krause aan. "In zeer stressvolle, traumatische situaties kan dissociatie een nuttige en beschermende functie hebben; het dempt de pijn en overweldigende emoties. Denk bijvoorbeeld aan mensen die als kind zijn misbruikt. Zij omschrijven vaak een out of body experience waarbij ze zichzelf van de buitenkant observeren. Op die manier doorstaan ze de traumatische ervaring en houden ze bepaalde herinneringen op afstand."

Op de lange termijn werkt dat echter contraproductief, omdat je ook contact verliest met bepaalde delen van je persoonlijkheid. En dat kan therapie in de weg zitten. "Therapievormen zijn er op gericht inzicht te krijgen in de eigen gedragspatronen. Maar daarvoor heb je toegang nodig tot je herinneringen, gedachten en emoties. Pas dan ben je in staat om nieuwe patronen aan te leren en, als er sprake is van trauma, te ervaren dat die dreiging in het 'nu' niet meer aanwezig is."

Krause behandelde jarenlang mensen met borderline. Wat ze daarvan geleerd heeft? "Van buitenaf ziet de omgeving vaak de signalen van disregulatie: agressie, zelfbeschadiging. Er bestaat een beeld dat mensen met borderline intens en gevaarlijk zijn, dat het moeilijk is een relatie met ze te onderhouden. Maar hoe meer ik begreep wat dit gedrag drijft, hoe meer ik me realiseerde dat het niet expres en ook niet bij iedereen met BPS voorkomt. Het gebeurt bij een gebrek aan andere copingstrategieën om emoties te reguleren en om te gaan met eenzaamheid. Mensen met borderline zijn erg gevoelig, ervaren sterke emoties en groeiden op in een omgeving waar ze niet hebben geleerd daar mee om te gaan."

Met haar boek hoopt ze dan ook bij te dragen aan meer begrip. "Dit boek draagt hopelijk bij aan een meer diverse, genuanceerde kijk op dissociatie en BPD. Ik hoop ook dat het helpt om het stigma rondom BPS te verminderen en duidelijk te maken dat er het afgelopen jaar veel vooruitgang is geboekt in het begrijpen en behandelen ervan."

Lees het hele interview op de website van Universiteit Leiden