Er is een systematische verandering in de ggz nodig om de samenwerking met naasten te verbeteren. En dat loont, want een proactievere, inclusievere benadering van naasten komt niet alleen de zorg voor de cliënt ten goede, maar verbetert ook de algehele resultaten van de psychiatrische zorg. Dat zeggen Duitse onderzoekers op basis van een analyse die ze deze week publiceerden in BMC Psychiatrie.

Alleen al de kop van het artikel spreekt boekdelen: "Alsof we niet bestonden". Het gaat om een studie die deel uit maakt van een interessant onderzoeksproject onder de naam PazAng waarmee de belemmeringen en kansen voor systematische betrokkenheid van naasten in de Duitse ggz in kaart worden gebracht.

De onderzoekers voerden 15 begeleide semi-gestructureerde interviews uit met naasten die ze vervolgens analyseerden. Om diverse perspectieven te garanderen, werden zowel onderzoekers met eigen ervaring als naaste ingezet als onderzoekers zonder die ervaring.

Ze analyseerden vier belangrijke thema`s die de ervaringen van naasten in de ggz vormgeven: Je afgewezen voelen versus welkom voelen, Onzichtbaarheid versus erkenning voelen, (Herhaalde) machteloosheid versus zelfbeschikking en wat de onderzoekers noemden Paradoxale toewijzing van verantwoordelijkheid versus opluchting.

Eerder uitzondering dan regel

Het goede nieuws: Er werden ook enkele positieve ervaringen gemeld van hulpverleners die actief met naasten samenwerkten in de triade en op samenwerking gerichte gesprekken faciliteerden. Maar zulke gevallen waren eerder uitzondering dan regel.

De bevindingen onderstrepen volgens de onderzoekers dan ook de dringende noodzaak van een culturele omslag naar meer inclusie en erkenning van naasten in de psychiatrische zorg. Want het is aangetoond dat werken met naasten bijdraagt aan het herstelproces van de cliënt, het welzijn van de naasten aanzienlijk bevordert en bovendien in lijn is met klinische richtlijnen. Ondanks brede aanbevelingen blijft hun deelname echter inconsistent en geven veel naasten aan ontevreden te zijn over hun betrokkenheid.

De Duitse bevindingen sluiten naadloos aan op de aanbeveling die de Nederlandse hoogleraar Wim Veling afgelopen week nog deed bij een bijeenkomst van Ypsilon over haar nieuwe kennisagenda: "Implementatie! Al -tig jaar staan familie-interventies in richtlijnen en zorgstandaarden als zeer effectieve interventies. Toch worden deze niet goed geïmplementeerd. Vraagt om gedegen implementatieonderzoek om dit voor elkaar te krijgen."