Verplichte zorg in de ggz moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Dat is de kern van de nieuwe richtlijn Verplichte zorg in de ggz van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, die de oude richtlijn Dwang en drang uit 2016 vervangt. Ypsilondirecteur Bert Stavenuiter: "Niemand wordt beter van dwang. Soms ontkom je er niet aan, maar elke stap die dwang kan voorkomen zonder dat vervolgens de naaste in de verdrukking komt is winst, dus mooi dat deze richtlijn daar nu stevig op inzet."

De richtlijn wijdt een heel hoofdstuk aan preventie en kiest steeds voor de minst bezwarende vorm van zorg. Ook de duur en frequentie van verplichte zorg moeten zoveel mogelijk worden beperkt, want de impact op patiënt, naasten en zorgverleners is doorgaans groot. Zorgprofessionals krijgen concrete instrumenten aangereikt, van intensieve ambulante zorg tot eigen regie instrumenten als de zorgkaart en de zelfbindingsverklaring.

Naasten horen er nu expliciet bij

De richtlijn legt vast dat naasten vanaf het eerste contact worden betrokken. Samen met de patiënt en de behandelaar stellen ze een signaleringsplan op, met signalen van verslechtering en wat iedereen dan doet. Ze kunnen de patiënt ondersteunen bij een eigen plan van aanpak of een zorgplan, en hebben recht op ondersteuning van een familievertrouwenspersoon. De richtlijn is daar expliciet over: "Geef naasten genoeg handvatten om staande te blijven."

Mede daarom heeft de naaste een stem bij de mogelijkheid van verplichte zorg thuis. Die moet volgens de richtlijn expliciet worden besproken met de patiënt en diens naasten. "Samen met hen zouden de voor- en nadelen van ambulante versus klinische verplichte zorg besproken moeten worden. Er moet aandacht zijn voor de draagkracht en draaglast van naasten."

Ook de rol van de naaste als informatiebron wordt in de richtlijn erkend. De hulpverlener mag weliswaar niet alles délen met de naaste, maar wel alles vrágen:  "Informatie over de patiënt mag in alle gevallen worden gevraagd aan naasten door hen uit te nodigen belangrijke informatie te delen."

De Wvggz is sinds januari 2020 van kracht.